Blog: Chronische Stress en Burn-out

Inleiding

Vaak wordt de vraag gesteld, wat “wat is chronische stress en wat gebeurt er in je lichaam als je chronische stress hebt””.   En wat zijn de gevolgen van die chronische stress.  Deze blog gaat dieper in op de veranderingen die er in je lichaam optreden.

Stress kan zowel door een positieve als een negatieve ervaring worden opgeroepen. Bij een stress ervaring komt de persoon in een situatie terecht die het lichaam belast. Tijdens de stresserende ervaring treed er een fysieke verandering in het lichaam op, dit kan oa. het versnellen van de hartslag, het veranderen van de ademfrequentie, een vasoconstrictie van de bloedvaten of het verhogen van de spierspanning zijn (Booiman &Peper 2010). Deze lichamelijke processen zijn een gevolg van een verandering in de balans tussen het sympathisch en het para sympathisch zenuwstelsel door de stresserende ervaring. Als gevolg van deze verstoring in de balans, treed er een verandering op in het hormonale systeem, waardoor oa. de cortisol spiegel en de adrenaline spiegel veranderen. Deze veranderingen zijn weer de aanzet tot nieuwe (hormonale) balansverstoringen in het lichaam. Om deze lichamelijke veranderingen te kunnen opvangen en terug te brengen naar de beginwaarden is hersteltijd nodig. Afhankelijk van de veroorzaker en de duur van de stress, alsmede de gezondheid van de persoon, heeft het lichaam een bepaalde mate van herstel tijd nodig. Als de hersteltijd onvoldoende is voor deze specifieke persoon, gaat er een hersteltekort optreden. Na onvoldoende herstel, kan een volgende ervaren stressor zorgen voor een opeenstapeling van hersteltekorten. De persoon raakt dan vermoeid en minder productief.  

Veel mensen komen dan in de fase van “”Compensatoire inspanning”” ook wel vertaald als “”het schepje er bovenop””. Dit leidt op termijn tot motivationele en emotionele veranderingen welke uiteindelijk tot weerstand en irritatie leiden. Naast deze gedragsmatige component, leidt dit alles ook vaak tot een fysieke overbelasting. De spieren maken onnodige, overbodige spanning en komen niet meer tot rust, ze worden hypertoon. Deze onnodige, overmatige spierspanning wordt ook wel dysponese genoemd (Peper, Booiman, Tallard & Takabeyashi).  In deze periode beginnen ook de fysieke klachten zoals nek/schouderpijn, rugpijn of hoofdpijn zich te ontwikkelen.

Als dit hersteltekort te lang aanhoudt leidt dit tot nieuwe psycho-fysiologische veranderingen, zoals een verstoort slaappatroon. Dit heeft tot gevolg dat het cognitief functioneren achteruit gaat, waardoor de coping met de ervaren stress gaat afnemen. Chronische stress kan hierdoor leiden tot afbraak, verminderde gezondheid en uiteindelijk uitputting.

Je kunt stellen dat door langdurige stress het lichaam in staat van continue paraatheid of activatie wordt gebracht. Dat leidt tot een groot hersteltekort of chronische overbelasting wat uitmondt in een toestand van langdurige psychische vermoeidheid en emotionele uitputting  (Meijman & Schafell  1996). Hierdoor ontstaat een ontspoorde aanpassingsreactie dat gekarakteriseerd wordt door een psychisch, fysiek, fysiologische en gedragsmatig disfunctioneren (Fisher 1986). Dit alles treedt op wanneer maar lang genoeg een of meerdere taken worden volgehouden waarbij te weinig hersteltijd wordt ingebouwd gedurende de uitvoering van dit takenpakket.  

Waar de gevolgen van aanhoudende chronische stress als eerste tot uiting komt is afhankelijk van de persoon en de omstandigheden.  Onderzoek laat zien dat de gevolgen van een negatieve ervaring langer in het lichaam blijven “”naijlen”” dan de stress van een positieve ervaring (Brosschot 2007, Thayer 2011). Ook blijven nadenken over de doorstane ervaringen heeft een langdurig, negatief effect op het lichaam (Brosschot, Dijk & Thayer 2007).

 Annette Booiman